Akt poświadczenia dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku: notariusz czy sąd

Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument sporządzany przez notariusza, który stwierdza, kto jest spadkobiercą zmarłego i w jakich częściach. Po wpisaniu do Rejestru Spadkowego ma takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Notariusz załatwia sprawę zwykle podczas jednej wizyty, ale tylko wtedy, gdy przychodzą wszyscy spadkobiercy i są zgodni. W pozostałych przypadkach spadek potwierdza sąd.

Bez jednego z tych dokumentów spadkobierca nie wykaże swoich praw wobec banku, kupującego, spółdzielni czy sądu prowadzącego księgę wieczystą (art. 1027 Kodeksu cywilnego, dalej: k.c.). Nie sprzeda też mieszkania ani nie wpisze się do księgi wieczystej.

Co to jest akt poświadczenia dziedziczenia

Prawo przewiduje dwie równoległe drogi potwierdzenia spadku: sąd stwierdza nabycie spadku postanowieniem, a notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 1 k.c.). Osoba, która uzyskała jeden z tych dokumentów, korzysta z domniemania, że jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 k.c.).

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j § 1 ustawy Prawo o notariacie). Wszędzie, gdzie przepisy mówią o postanowieniu sądu, rozumie się przez to również zarejestrowany akt (art. 95p). Terminy liczone od uprawomocnienia postanowienia, na przykład termin na zgłoszenie SD-Z2, biegną więc od dnia zarejestrowania aktu.

Akt obejmuje dziedziczenie ustawowe i testamentowe, z wyjątkiem testamentów szczególnych, czyli ustnego, podróżnego i wojskowego (art. 95a Prawa o notariacie).

Notariusz czy sąd

Kiedy notariusz odmówi

Notariusz sporządza akt tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy, wysokości udziałów, jurysdykcji polskiej i treści prawa obcego (art. 95e § 1 Prawa o notariacie). Musi odmówić, gdy (art. 95e § 2):

• wcześniej sporządzono już akt poświadczenia dziedziczenia albo wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie;
• okaże się, że nie wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami, są obecne, albo istnieją nieotwarte lub nieogłoszone testamenty;
• brak jurysdykcji polskiej.

W praktyce oznacza to, że sąd jest jedyną drogą, gdy ktoś z rodziny nie chce przyjść albo nie wiadomo, gdzie mieszka, gdy rodzina spiera się o ważność testamentu albo gdy zmarły zostawił testament ustny.

Czy wszyscy muszą przyjść jednocześnie

Co do zasady notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób zainteresowanych (art. 95b). Przepisy przewidują jednak także drogę rozłożoną w czasie: na wniosek jednej osoby notariusz sporządza projekt protokołu dziedziczenia, a pozostali potwierdzają jego dane i wyrażają zgodę na spisanie protokołu w osobnym oświadczeniu, także przed innym notariuszem (art. 95ca). Gdy wszyscy złożą takie oświadczenia, do spisania protokołu wystarcza jedna osoba. To rozwiązanie przydaje się, gdy rodzeństwo mieszka w różnych miastach albo za granicą.

Można też działać przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku musi mieć formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 k.c.).

Ile po śmierci: termin 6 miesięcy

Stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia nie mogą nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku (art. 1026 k.c.). Jeśli od śmierci nie minęło jeszcze 6 miesięcy, spadkobiercy składają takie oświadczenia w protokole dziedziczenia (art. 95c § 3 Prawa o notariacie) i notariusz może sporządzić akt od razu.

Górnego terminu nie ma. Spadek można potwierdzić rok, pięć czy trzydzieści lat po śmierci. Po upływie sześciu miesięcy od śmierci akt albo postanowienie mogą powstać bez oświadczeń spadkobierców. Kto w swoim terminie, czyli w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swojego powołania, nie złożył oświadczenia, przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.).

Zwłoka ma jednak koszty. Właściciel nieruchomości ma obowiązek niezwłocznie ujawnić swoje prawo w księdze wieczystej, a sąd może wymierzyć opieszałemu grzywnę od 500 do 10 000 zł (art. 35 i 36 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z czasem rośnie też ryzyko, że ktoś ze spadkobierców umrze i trzeba będzie przeprowadzać kolejne sprawy.

Ile kosztuje akt poświadczenia dziedziczenia

Taksę notarialną określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Rozporządzenie z 13 października 2026 r. podnosi stawki od 5 listopada 2026 r. Notariusz może pobrać mniej, nie może więcej. Do taksy dolicza się 23% VAT.

Do kosztów dolicza się 5 zł opłaty za wpis aktu do Rejestru Spadkowego, którą notariusz przekazuje Krajowej Radzie Notarialnej.

Przykład: dwoje dzieci potwierdza spadek po matce, od jej śmierci minął rok, testamentu nie ma. Przed 5 listopada 2026 r. maksymalna taksa to 150 zł netto, czyli 184,50 zł z VAT, plus 5 zł i wypisy. Od 5 listopada 2026 r. to 400 zł netto, czyli 492 zł z VAT, plus 5 zł i wypisy. Jeśli zmarł jeszcze ojciec, a spadek po nim też nie był potwierdzony, sporządza się drugi protokół i drugi akt.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku: sąd

Wniosek składa się do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.). Może go złożyć każda osoba mająca w tym interes, przede wszystkim każdy spadkobierca, ale też na przykład wierzyciel albo współwłaściciel nieruchomości.

Opłaty

• 100 zł opłaty stałej od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych);
• 5 zł opłaty za wpis postanowienia do Rejestru Spadkowego, uiszczanej razem z wnioskiem (art. 95i § 5 Prawa o notariacie);
• 100 zł osobno od każdego wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, jeśli umieszcza się go w tym samym piśmie (art. 49 ust. 2).

Przebieg

Sąd wydaje postanowienie po rozprawie, na którą wzywa wnioskodawcę i osoby, które mogą być spadkobiercami: małżonka, zstępnych, rodziców i rodzeństwo, a innych, jeśli są znani (art. 669 k.p.c.). Sąd z urzędu bada, czy zmarły zostawił testament (art. 670 k.p.c.). Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może przyjąć zapewnienie spadkowe złożone przez spadkobiercę pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 671 k.p.c.). Jeśli spadkobierców nie da się ustalić, sąd wzywa ich przez ogłoszenie, co wydłuża sprawę (art. 672 k.p.c.).

Uczestnik, który otrzyma odpis wniosku, może złożyć odpowiedź na wniosek, na przykład wskazać testament albo innych krewnych. Sąd stwierdza nabycie spadku przez rzeczywistych spadkobierców, nawet jeśli są nimi inne osoby niż wskazane we wniosku (art. 677 § 1 k.p.c.).

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku

Postanowienie wskazuje spadkodawcę, wszystkich spadkobierców, tytuł powołania (ustawa albo testament), wysokość udziałów i sposób przyjęcia spadku (art. 677 § 1¹ k.p.c.). Po uprawomocnieniu sąd wpisuje je do Rejestru Spadkowego. Zmiana postanowienia jest możliwa tylko w osobnym postępowaniu, a uczestnik dawnej sprawy może jej żądać tylko na podstawie, której nie mógł powołać wcześniej, i w ciągu roku od chwili, gdy uzyskał taką możliwość (art. 679 k.p.c.).

Rejestr aktów poświadczenia dziedziczenia (Rejestr Spadkowy)

Rejestr Spadkowy prowadzi Krajowa Rada Notarialna w systemie teleinformatycznym (art. 95i Prawa o notariacie). Trafiają do niego zarejestrowane akty poświadczenia dziedziczenia, prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz europejskie poświadczenia spadkowe. Wpis zawiera m.in. numer, datę i miejsce sporządzenia dokumentu oraz dane spadkodawcy, bez udziałów spadkobierców (art. 95ha).

Rejestr chroni przed podwójnym potwierdzeniem tego samego spadku. Notariusz nie zarejestruje aktu, jeśli w rejestrze jest już akt albo prawomocne postanowienie po tej samej osobie (art. 95h § 4). Gdy mimo to sąd wyda postanowienie, uchyla zarejestrowany akt (art. 669¹ k.p.c.). Informacje z rejestru są publicznie dostępne w wyszukiwarce Krajowej Rady Notarialnej, co pozwala sprawdzić, czy ktoś w rodzinie nie potwierdził już spadku.

Opłata za wpis wynosi 5 zł (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 7 września 2016 r.).

Jakie dokumenty przygotować

Do protokołu dziedziczenia notariusz dołącza (art. 95c § 4 Prawa o notariacie):

• odpis aktu zgonu spadkodawcy;
• odpisy aktów stanu cywilnego osób dziedziczących z ustawy, czyli akty urodzenia, a u osób, które zmieniły nazwisko, także akty małżeństwa;
• inne dokumenty, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw do spadku: testament, wcześniejsze oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia.

W protokole spadkobiercy składają pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o tym, czy są inne osoby uprawnione, czy istnieją testamenty i czy nie toczyła się już sprawa spadkowa (art. 95c § 2). Dobrze mieć też numery ksiąg wieczystych nieruchomości wchodzących do spadku. Listę dokumentów w konkretnej sprawie najlepiej ustalić z kancelarią przed wizytą.

Stwierdzenie nabycia spadku i co dalej

Zgłoszenie do urzędu skarbowego

Najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) jest zwolniona z podatku od spadków, jeśli zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od zarejestrowania aktu albo uprawomocnienia postanowienia (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Po terminie zwolnienie przysługuje tylko temu, kto dowiedział się o nabyciu później i to uprawdopodobni (art. 4a ust. 2). W pozostałych przypadkach płaci się podatek według zasad I grupy podatkowej.

Wpis do księgi wieczystej

Od 17 marca 2026 r. notariusz, na żądanie spadkobiercy złożone po sporządzeniu aktu, spisuje protokół z tym żądaniem i składa elektronicznie wniosek o wpis spadkobierców do księgi wieczystej (art. 95ga i art. 95j § 2 Prawa o notariacie). Taki wniosek uważa się za złożony przez spadkobiercę. Opłata sądowa od wniosku o wpis własności na podstawie dziedziczenia wynosi 150 zł, jedna niezależnie od liczby udziałów (art. 42 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Jeśli notariusz nie złożył wniosku w dniu sporządzenia aktu, a spadkobiercy też go nie złożą, notariusz albo sąd zawiadamia sąd prowadzący księgę wieczystą o zmianie właściciela, a ten z urzędu wpisuje ostrzeżenie o niezgodności i poucza o obowiązku złożenia wniosku w ciągu miesiąca (art. 36 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Dział spadku

Akt poświadczenia dziedziczenia ani postanowienie nie dzielą majątku. Ustalają tylko udziały w całym spadku. Rodzeństwo, które odziedziczyło mieszkanie po 1/2, jest jego współwłaścicielem, a spadek pozostaje niepodzielony. Dział można przeprowadzić umową u notariusza, nawet tego samego dnia co akt, albo w sądzie (art. 1037 k.c.). Więcej w poradniku dział spadku. Ogólną ścieżkę po śmierci rodziców opisujemy w poradniku mieszkanie po rodzicach, a podatek przy sprzedaży w poradniku sprzedaż mieszkania ze spadku a podatek.

Gdy spadek obejmuje długi

Akt ani postanowienie nie ustalają, jakie długi zostawił zmarły. Wskazują natomiast sposób przyjęcia spadku, od którego zależy odpowiedzialność. Jeśli spadkobierca nie złożył oświadczenia, przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiada za długi do wartości stanu czynnego spadku. Gdy długi przewyższają majątek, spadek można odrzucić w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swojego powołania. Opisujemy to w poradniku odrzucenie spadku.

Sprzedaż udziału jako jedna z dróg

Jeśli rozważają Państwo sprzedaż udziału, a spadek nie jest jeszcze potwierdzony, nie trzeba załatwiać tego samemu. Przygotowujemy wniosek do sądu albo umawiamy notariusza, a koszty tego etapu ponosimy my. Kupujemy też udziały w spadku, który jest potwierdzony, ale niepodzielony. Szczegóły na stronie sprzedaż udziału w spadku.